Tuy không thể kể hết những kết luận nghiên cứu thực tiễn thường được gọi là sai lệch hành vi, nhưng hai luận điểm chính nêu trên có thể dùng để giải thích hầu hết các sai lệch trên thực tế. Chân dung một nhà đầu tư thông thường trên thị trường được phác họa như sau:

Thứ nhất, nhà đầu tư thông thường sẽ có xu hướng lựa chọn loại tài sản như cổ phiếu, tiền điện tử, cặp tiền tệ dựa trên những thông tin đã được định hướng cho họ. Họ bị chi phối bởi các dấu ấn về mức giá, ví dụ mức giá mục tiêu hoặc các mức giá mà họ bỏ lỡ. Họ cũng thường đọc những tin có lợi cho mình, tìm cách bác bỏ những thông tin khác không có lợi. Họ thường mua bán theo đám đông.

Thứ hai, khi họ đã giữ vị thế mua hoặc bán, họ thường có xu hướng đề cao vị thế mà mình nắm giữ, coi nhẹ các cơ hội khác khi tình thế thị trường đã thay đổi. Họ cũng sẽ quên các bài học trước đó rất nhanh và luôn cho rằng lần này sẽ khác. Khi giá lên, họ thường tin rằng họ đã nghĩ như vậy và có khả năng dự báo, dẫn tới giảm nhẹ cân nhắc các thông tin mới xuất hiện, kể cả tin xấu, mặc dù trước khi mua họ thực ra không dám chắc về việc giá lên như vậy.

Thứ ba, một số nhà đầu tư thường có xu hướng vội vàng bán khi giá mới tăng và thị trường điều chỉnh nhẹ trong khi nguyên tắc mua và giữ cổ phiếu vẫn đúng. Điều này dẫn tới việc rất ít người thực sự “ăn trọn một con sóng” theo cách nói dân dã.

Thứ tư, một số nhà đầu tư khác vì bảo thủ với thông tin mới, bị lỡ cơ hội bán lại thường có xu hướng giữ cổ phiếu xuống giá vì cảm giác đau khi lỗ và bị tiếc nuối do neo giữ tâm trí vào mức giá quá khứ bị bỏ lỡ. Khi trong tình huống như vậy, họ lại dễ bị chi phối bởi tâm lý đám đông và sợ hãi, dẫn tới tình trạng mãi thì không bán, đúng hôm giảm mạnh nhất thì lại bán. Nhưng thường hôm giảm mạnh nhất lại là khi tăng lại.

Thứ năm, khi vừa bán một khoản lỗ xong thì nhà đầu tư thường có tâm lý muốn gỡ nhanh, hoặc khi vừa bán sớm quá, để tránh hối tiếc, họ sẽ lại nhảy vào. Vì họ sợ tiếc nuối một lần nữa, họ sẽ nhanh chóng lựa chọn các cổ phiếu có tiếng hoặc bluechips, hoặc các cổ phiếu mà họ đã từng thành công trước đây. Những sự lựa chọn như vậy rõ ràng không phải là sự cân nhắc thấu đáo.

Còn rất nhiều những khía cạnh tài chính hành vi khác có thể khắc họa hình ảnh đặc trưng của một nhà đầu tư thông thường. Tuy nhiên, mỗi chúng ta hãy xây dựng cho mình một nguyên tắc.

Tựu trung lại, nếu hiểu tài chính hành vi, nghĩa là chúng ta hiểu thị trường nghĩ gì. Trong đầu tư tài chính, hiểu thị trường nghĩ quan trọng hơn điều chúng ta nghĩ. Nếu bạn hành động hợp lý theo lý trí trong một thị trường phi lý trí, thì đó là một chiến lược thực sự rất tồi.

Nhưng tài chính hành vi chỉ giúp chúng ta giải quyết vấn đề luân chuyển dòng tiền ngắn hạn, còn về dài hạn, thị trường hiệu quả sẽ đưa mọi thứ trở về hợp lý. Tuy nhiên, dài hạn là bao lâu thì không ai có thể biết được. Đợi cho đến khi thị trường hoạt động hợp lý thì có thể chúng ta đã cháy túi rồi.

Các khái niệm về hành vi sai lệch sẽ được chúng tôi phân tích rõ trong phần tiếp theo.